Bydło polskie czerwone

1. ” Zarys historyczny hodowli bydła polskiego czerwone”, Jan Szarek i wsp. - Wiadomości Zootechniczne , R.XLIII (2005), 2;3-12, IŻ w Balicach

2. Obecnie dla rasy polskiej czerwonej prowadzone są dwa programy hodowlane.

I.    Program Ochrony Zasobów Genetycznych Bydła Rasy Polskiej Czerwonej prowadzony od 1999 roku początkowo przez Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt w Warszawie a od 2002 r. przez Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie. Przez pierwsze lata działania programu ochrony dofinansowanie było tylko krajowe, na mocy rozporządzenia Ministra Rolnictwa określana była maksymalna ilość  krów objętych programem oraz roczna stawka dotacji. Ograniczenia finansowe i ilości zwierząt z pewnością blokowało rozwój rasy. Dopiero po roku 2004 praktycznie stał się podstawowym programem dla rasy Polskiej Czerwonej gdyż od przystąpienia do Unii Europejskiej Polska ma do dyspozycji środki finansowe na wspieranie rolnictwa w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Pochodzą one ze środków Unii Europejskiej z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Aby te środki wykorzystać w Polsce utworzony został Program Rolnośrodowiskowy, który działa od 2005 roku. W skład tego programu wchodzi między innymi pakiet dotyczący ochrony lokalnych ras zwierząt. Program ten ma przyczynić się do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich i zachowania różnorodności biologicznej na tych terenach. Ma promować    produkcję rolną opartą na metodach zgodnych z wymogami ochrony środowiska i przyrody. Jego zasadniczym celem jest poprawa środowiska przyrodniczego i obszarów wiejskich, a w szczególności: przywracanie walorów lub utrzymanie stanu cennych siedlisk użytkowanych rolniczo oraz zachowanie różnorodności biologicznej na obszarach wiejskich; promowanie zrównoważonego systemu gospodarowania; odpowiednie użytkowanie gleb i ochrona wód; ochrona zagrożonych lokalnych ras zwierząt gospodarskich i lokalnych odmian roślin uprawnych.

Wzorzec bydła polskiego czerwonego objętego programem ochrony

  1. wysokość w krzyżu: optymalny wzrost pierwiastki ok. 130 cm, krowy dorosłej ok. 135 cm, buhaja dorosłego ok. 140 cm.

  2. sylwetka: kształt ciała zbliżony do prostokąta.

  3. umięśnienie: profile mięśni dobrze zaznaczone, o cechach charakterystycznych dla rasy polskiej czerwonej.

  4. głowa i szyja: głowa delikatna, szyja długa bez wyraźnego fałdu na podgardlu.

  5. barki: płasko umięśnione, dobrze przylegające łopatki, wyrostki grzbietowe kręgosłupa lekko wystające ponad łopatki.

  6.  klatka piersiowa: dobrze wysklepiona, nieco szersza w części tylnej, żebra płaskie, ukośnie i szeroko rozstawione, połączone łagodnie z łopatkami.

  7. brzuch: głęboki i pojemny.

  8. grzbiet: prosty i mocny, prosta i szeroka partia lędźwiowa, umięśnienie płaskie lub lekko wypukłe.

  9. zad: lekko nachylony, długi, szeroki, płasko umięśniony, nisko osadzona nasada ogona.

  10.  nogi: silne, prawidłowo zbudowane i ustawione, o silnej kości i wyrazistych stawach, lekko skątowane , wysoka piętka racicy, racica lekko rozwarta.

  11. wymię: pojemne, zawieszenie tylne wysokie i szerokie, zawieszenie przednie wysunięte do przodu, dobrze połączone z powłokami brzusznymi, o cienkiej skórze, delikatnie owłosione, z wyraźnie zaznaczonymi żyłami mlecznymi, równomiernie rozwiniętymi wiartkami, strzyki centralnie rozmieszczone na wiartkach, pionowo ustawione, cylindryczne; wymię czyste bez dodatkowych strzyków i przystrzyków.

  12. ogólny wygląd: harmonijna, proporcjonalna, szlachetna budowa, skóra cienka, wyraźnie rysujący się kościec, umięśnienie właściwe dla rasy, temperament żywy, u buhajów budowa wykazująca wyraźne cechy męskie, wigor, siłę; skóra cienka, profile mięśni dobrze zaznaczone, drugorzędne cechy płciowe wyraźnie zaznaczone.

  13. ]umaszczenie: jednolite, od jasnoczerwonego poprzez wiśniowy aż do brunatnego, dopuszczalne jasne lub białe odmastki; ciemne racice i nozdrza, dopuszczalna jasna śluzawica, jasne rogi z ciemnymi końcami.

  14. średnia wydajność mleczna populacji chronionej około 4000-4500 kg za laktację, przy zawartości tłuszczu około 4,5%, i białka około 3,5%.

3. Stan liczebności krów rasy polskiej czerwonej (RP) uczestniczących w programie ochrony w kolejnych latach:


rok            ilość stad w programie                                    ilość krów w programie

1999                        16                                                                  150

2000                        34                                                                  280

2001                        37                                                                  300

2002                        53                                                                  370

2003                        58                                                                  427

2004                        64                                                                  468

2005                      105                                                                  735

2006                      125                                                                  963

2007                      139                                                                1257

2008                      200                                                                1572

2009                      247                                                                1787

2010                      271                                                                2091

2011                      286                                                                2425

4. Program doskonalenia rasy prowadzony przez Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka

dla krów będących pod oceną użytkowości mlecznej. Celem tego programu jest postęp genetyczny w zakresie cech mleczności oraz cech typu i budowy, prowadzący do doskonalenia populacji oraz zachowania istniejących korzystnych cech funkcjonalnych. Doskonaleniu podlegają cechy wpływające w zasadniczy sposób na poprawę opłacalności produkcji: wydajność mleka, wydajność białka, wydajność tłuszczu, cechy typu i budowy, ze szczególnym uwzględnieniem budowy wymienia i nóg, a także cechy funkcjonalne. Liczba krów objętych oceną użytkowości mlecznej wynosiła w 2010 r. 2 489,3 krów, o średniej użytkowości mlecznej wynoszącej 3 759 kg. Z tej liczby aż 2091 krów należało do programu ochrony, czyli niespełna 400 sztuk uczestniczyła w programie doskonalenia rasy.

5. Bydło polskie czerwone jest jedną z nielicznych autochtonicznych ras europejskiego bydła czerwonego

. Odznacza się ono właściwościami cechującymi populacje autochtoniczne, takimi jak: duża odporność i zdrowotność, długowieczność, bardzo dobra płodność, lekkie porody, duża żywotność cieląt i łatwość ich odchowu, a także wysoka wartość biologiczna mleka. Istotne znaczenie ma też doskonałe przystosowanie tego bydła do trudnych warunków środowiska, niewybredność w doborze pasz, zdolność do ograniczania wydajności umożliwiająca przetrwanie sezonowych niedoborów paszowych, jak też dość szybkie regenerowanie utraconej kondycji. Wśród cech budowy należy wyróżnić silne nogi i twarde, mocne racice. Cechy te powodują, że bydło tej rasy jest dobrze przystosowane do podgórskich i górskich warunków bytowania i produkcji. Ponadto wyróżnia się ważnymi jakościowo cechami mleka: wysoką zawartością białka, tłuszczu i suchej masy, wysoką wartością biologiczną oraz dużą przydatnością do celów serowarskich.
Wartościowe cechy bydła polskiego czerwonego są związane z założeniami genetycznymi ich protoplastów i stanowią, między innymi, o dużej wartości tego bydła dla zachowania bioróżnorodności gatunku. Konieczność ochrony zasobów genetycznych tej rodzimej rasy wynika również z jej wartości dla narodowej kultury rolniczej; stanowi ona cenny materiał dla rolnictwa ekologicznego, nie tylko w znaczeniu biologicznym, ale także krajobrazowym i etnograficznym.
W strukturze rolnej drobnych gospodarstw położonych na obszarach, gdzie naturalne warunki nie sprzyjają intensywnemu systemowi produkcji rolnej, bydło polskie czerwone, dostarczające produktów wysokiej jakości oraz charakteryzujące się określonymi cechami zdrowotnymi i przystosowawczymi, może być konkurencyjne wobec ras wysoko-produkcyjnych. W tych, bowiem warunkach rasy intensywne nie mogą wykazać swych dużych walorów użytkowych, a tym samym nie zapewniają lepszej opłacalności produkcji.